31. Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri

Hadis Savunması isimli eserimizin Otuz Birinci Dersindeyiz. Bu dersimizde, hadis çeşitleri konusunu işleyeceğiz.

Hadis çeşitlerini, üç ana başlıkta inceleyeceğiz:

  1. Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri,
    2. Ravi sayısına göre hadis çeşitleri,
    3. Sıhhat derecesine göre hadis çeşitleri.

Bu dersimizde, metnin kaynağına göre hadis çeşitlerini izah edip, diğer başlıkları sonraki derslerde ele alacağız.

Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri dörde ayrılır:

  1. Kudsî hadis,
    2. Merfu hadis,
    3. Mevkuf hadis,
    4. Maktu hadis.

Şimdi bu hadis çeşitlerinin ne olduğunu öğrenelim.

KUDSÎ HADİS

Kudsî hadis: Manası Allah’a, lafzı Hazreti Peygamber (asm)’a ait olan hadistir.

Bir hadisin kudsî hadis olduğu, başındaki ifadeden anlaşılır. Kudsî hadisler şöyle başlar: “Resulullah (asm) şöyle dedi: Allah Teâlâ buyurdu ki…” İşte “Allah Teâlâ buyurdu ki…” şeklinde başlayan hadisler kudsî hadistir.

Bu makamda şöyle bir soru akla gelebilir:

– Kudsî hadisle Kur’an arasında ne fark vardır?

Bu sorunun cevabı şudur:

– Kudsî hadis ile Kur’an ayetinin benzerliği, her ikisinin de Allah’a nispet edilmesi yönündendir. Ancak Kur’an, hem mana hem de söz olarak Allah’a ait olduğu halde, kudsî hadis sadece mana olarak Allah’a aittir, lafızla ifadesi Efendimiz (asm)’a bırakılmıştır. Demek kudsî hadisler, Peygamberimiz (asm)’ın sözleridir; Kur’an’dan sayılmazlar ve okunmaları Kur’an okumak gibi ibadet yerine geçmez.

Kudsî hadis hakkında bu kadar bilgiyle yetinelim ve şimdi merfu hadisin ne olduğunu öğrenelim.

MERFU HADİS

Merfu hadis: Peygamber Efendimiz (asm)’a isnad edilen bütün söz ve fiillerdir. Bu hadis türüne, Hadis-i Nebevi de denilmektedir. Peygamber Efendimiz (asm)’dan rivayet edilen bütün sözlere “hadis” denildiği halde, burada ayrıca “merfu hadis” diye tasnife tabi tutulması, onu sahabe ve tabiinin sözlerinden ayırt etmek içindir. Zira birazdan izah edeceğimiz üzere, sahabe ve tabiinin sözleri de “hadis” tabiriyle ifade edilir. Merfu hadis denildiğinde anlarız ki, bu söz Hz. Peygamber (asm)’e aittir; sahabeye ve tabiine değil.

MEVKUF HADİS

Üçüncü hadis çeşidimiz “mevkuf hadis”tir. Şimdi, mevkuf hadisin ne olduğunu öğrenelim.

Mevkuf hadis: Sahabeye ait söz ve fiillerdir. Bu haberlere mevkuf denilmesi, isnadın sahabede kalmış olması sebebiyledir. Yani o söz ya da davranış, Peygamberimiz (asm)’e değil, sahabeye aittir. Buna göre bir ravinin: “Falan sahabe şunu yaptı, şöyle dedi…” diyerek naklettiği rivayetler mevkuftur.

Sahabe sözüne “hadis” denilmesinin sebebi, onların din ile ilgili söz ve davranışlarının kaynağının, büyük ölçüde Peygamberimiz (asm)’a dayanma ihtimalinden dolayıdır. Bu sebeple mevkuf hadisler, kesin ve bağlayıcı olmamakla beraber, dini hükümlerin kaynaklarından sayılmıştır.

Mevkuf hadisler de merfu hadisler gibi, gerek ravileri yönünden ve gerekse isnadları yönünden sahih veya zayıf olabilirler. Sahih ve zayıf tabirlerinin manasını, “Sıhhat derecesine göre hadis çeşitleri” konusunda işleyeceğiz.

MAKTU HADİS

Dördüncü hadis çeşidimiz “maktu hadis”tir. Şimdi, maktu hadisin ne olduğunu öğrenelim.

Maktu hadis: Tabiînin söz ve fiilleridir.

Sahabeleri gören Müslümanlara “tabiîn” denir. Tabiînin söz ve fiillerine de “maktu hadis” denilir. Dini hükümlerin tespitinde, tabiînin söz ve eylemleri dikkate alınmakla beraber, bunlar bağlayıcı bir delil olarak kabul edilmemiştir.

Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri konusunu bu şekilde tamamladık. Bir sonraki dersimizde, “Ravi sayısına göre hadis çeşitleri” konusunu işleyeceğiz. O derste buluşuncaya kadar Allah’a emanet olun.

(138 kez ziyaret edildi, Bugün 1 ziyaret)

İlgili Videolar

Playlists Have This Video

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir