a
Ana SayfaHadis Savunması32. Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri

32. Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri

Bu dersimizde hadis çeşitleri konusunu işleyeceğiz. Hadis çeşitlerini üç ana başlıkta inceleyeceğiz:

1. Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri.

2. Ravi sayısına göre hadis çeşitleri.

3. Sıhhat derecesine göre hadis çeşitleri.

Bu dersimizde metnin kaynağına göre hadis çeşitlerini izah edip diğer başlıkları sonraki derslerde ele alacağız. Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri dörde ayrılır:

1. Kudsî hadis

2. Merfu hadis

3. Mevkuf hadis

4. Maktu hadis

Şimdi, bu hadis çeşitlerinin ne olduğunu öğrenelim:

Kudsî hadis: Manası Allah’a, lafzı Peygamberimiz (a.s.m.)’a ait olan hadistir. Bir hadisin kudsî hadis olduğu başındaki ifadeden anlaşılır. Kudsî hadisler şöyle başlar:

— Resulullah (a.s.m.) şöyle dedi: Allahu Teâlâ buyurdu ki…

İşte “Allahu Teâlâ buyurdu ki” şeklinde başlayan hadisler kudsî hadistir.

Bu makamda şöyle bir soru akla gelebilir:

— Kudsî hadis ile Kur’an arasında ne fark vardır?

Bu sorunun cevabı şudur: Kudsî hadis ile Kur’an ayetinin benzerliği her ikisinin de vahiy olması cihetiyledir. Ancak Kur’an hem mana hem de söz olarak Peygamber Efendimiz (a.s.m.)’a vahyedilmiştir. Kudsî hadis ise sadece mana olarak vahyedilmiş, lafızla ifadesi Efendimiz (a.s.m)’a bırakılmıştır. Demek, kudsî hadisler Peygamberimiz (a.s.m.)’ın sözleridir; Kur’an’dan sayılmazlar ve okunmaları Kur’an okumak gibi ibadet yerine geçmez.

Kudsî hadis hakkında bu kadar bilgiyle yetinelim ve şimdi merfu hadisin ne olduğunu öğrenelim:

Merfu hadis: Peygamber Efendimiz (a.s.m.)’a isnad edilen bütün söz ve fiillerdir. Bu hadis türüne “hadis-i nebevî” de denilmektedir. Peygamber Efendimiz (a.s.m.)’dan rivayet edilen bütün sözlere “hadis” denildiği hâlde burada ayrıca “merfu hadis” diye tasnife tabi tutulması onu sahabe ve tâbiinin sözlerinden ayırt etmek içindir. Zira birazdan izah edeceğimiz üzere, sahabe ve tâbiinin sözleri de “hadis” tabiriyle ifade edilir. Merfu hadis denildiğinde anlarız ki bu söz Peygamberimiz (a.s.m.)’a aittir, sahabeye ve tâbiine değil.

Üçüncü hadis çeşidimiz mevkuf hadistir. Şimdi, mevkuf hadisin ne olduğunu öğrenelim:

Mevkuf hadis: Sahabeye ait söz ve fiillerdir. Bu haberlere mevkuf denilmesi isnadın sahabede kalmış olması sebebiyledir. Yani o söz ya da davranış Peygamberimize değil, sahabeye aittir. Buna göre, bir ravinin, “Falan sahabe şunu yaptı, şöyle dedi…” diyerek naklettiği rivayetler mevkuftur.

Sahabe sözüne “hadis” denilmesinin sebebi, onların din ile ilgili söz ve davranışlarının kaynağının büyük ölçüde Peygamberimiz (a.s.m.)’a dayanma ihtimalinden dolayıdır. Bu sebeple, mevkuf hadisler kesin ve bağlayıcı olmamakla beraber dinî hükümlerin kaynaklarından sayılmıştır.

Mevkuf hadisler de merfu hadisler gibi gerek ravileri yönünden ve gerekse isnadları yönünden sahih veya zayıf olabilirler. Sahih ve zayıf tabirlerinin manasını “sıhhat derecesine göre hadis çeşitleri” konusunda işleyeceğiz.

Dördüncü hadis çeşidimiz maktu hadistir. Şimdi, maktu hadisin ne olduğunu öğrenelim:

Maktu hadis: Tâbiinin söz ve fiilleridir. Sahabeleri gören Müslümanlara tâbiin denir. Tâbiinin söz ve fiillerine de maktu hadis denir. Dinî hükümlerin tespitinde tâbiinin söz ve eylemleri dikkate alınmakla beraber bunlar bağlayıcı bir delil olarak kabul edilmemiştir.

Metnin kaynağına göre hadis çeşitleri konusunu bu şekilde tamamladık. Bir sonraki dersimizde ravi sayısına göre hadis çeşitleri konusunu işleyeceğiz.

Yazar: Sinan Yılmaz

Paylaş:
Bu Makaleyi Değerlendirin