a
Ana SayfaHadis Savunması34. Sıhhat derecesine göre hadis çeşitleri

34. Sıhhat derecesine göre hadis çeşitleri

Bu dersimizde sıhhat derecesine göre hadis çeşitlerini inceleyeceğiz. Sıhhat derecesine göre hadisler üçe ayrılır:

1. Sahih hadis

2. Hasen hadis

3. Zayıf hadis

Bir hadisin sahih olabilmesi için beş şart gerekir:

1. Ravi adil olmalıdır. Yani itikadı sağlam olup takva sahibi olmalıdır.

2. Ravi zapt sahibi olmalıdır. Yani ravi ezberlediği bir hadisi başkasına rivayet edinceye kadar hiç değiştirmeden hafızasında tutabilmelidir.

3. Hadisin isnadı muttasıl olmalıdır. Yani senedinde yer alan ilk raviden son raviye varıncaya kadar senet kesintisiz olmalıdır.

4. Hadis şaz olmamalıdır. Şaz: Rivayet yönünden tek kalmış hadis demektir. Bir hadisi rivayet eden ravi aynı hadisi rivayet eden diğer ravilere aykırı düşer ve yalnız kalırsa diğer rivayetler tercih edilir. Bu durumda hadisin sahih olma özelliği kaybolur.

5. Hadis muallel olmamalıdır. Hadisin muallel olması, zayıflığına sebep olan gizli bir kusurun bulunmasıdır. Bazen bir kusur hadiste gizli kalır ve her hadisçi tarafından kolayca fark edilmez. Bir süre sahih olarak rivayet edilen bu hadis, bir hadis imamının bu illeti bulup çıkarmasından sonra muallel olarak bilinir.

Zikrettiğimiz bu beş madde sahih hadisin özellikleri ve aynı zamanda şartlarıdır. Eğer bu özelliklerden biri olmazsa hadis sahih olma özelliğini kaybeder.

İkinci hadis çeşidimiz hasen hadistir.

Hasen hadis: Ravisi adil olmakla birlikte, zapt yönündeki kusurundan dolayı sahih derecesine ulaşamayan hadistir.

Hasen hadis, sahih hadis ile zayıf hadis arasında yer alan fakat sahihe daha yakın olan hadis türüdür. Hasen hadisin sahih hadisten tek farkı ravinin zapt açısından kusurlu olmasıdır.

Hem sahih hadisin hem de hasen hadisin kendi içinde kısımları vardır. Bizler sizleri usul bilgisinde boğmamak için bunlara girmiyoruz. Merak edenler bu bilgilere usul kitaplarından ulaşabilirler.

Bizim üzerinde en çok durmak istediğimiz hadis çeşidi zayıf hadistir. Çünkü birçok kişi zayıf hadis ile mevzu hadisi birbiriyle karıştırmakta, zayıfı mevzu zannetmektedir. Hâlbuki zayıf hadis farklıdır, mevzu hadis farklıdır. Haddizatında mevzu hadis hadis de değildir. Mevzu hadis uydurma hadistir. Zayıf hadis ise hadis-i şeriftir. Zayıf hadis hasen hadise yakın ama mevzu hadise uzaktır. Aralarındaki fark yerle gök arası kadardır. Sahih hadis 24 ayar altın olsa, hasen hadis 22 ya da 18 ayar altın olur. Zayıf hadis de 14 ayar altın olur. Mevzu hadis ise altın değildir, demirdir. Dolayısıyla zayıf hadis ile mevzu hadis arasında hiç bir yakınlık yoktur.

Muhaddisler zayıf hadis hakkında şöyle derler:

— Bu hadis, senedi itibariyle sahihlerin mertebesinde değildir. Ama çoğu zaman ifade ettiği manasıyla ve sahih hadislerin manasına uygun olan ifadesiyle hadis aynen hadistir.

Hâl böyle iken, bazı hadis inkârcıları bir hadis hakkında “Bu hadis zayıftır.” der ve bununla hadisin uydurma olduğu hissini uyandırır. Hâlbuki zayıf hadis uydurma söz değildir. Zayıf hadis aynı sahih hadis gibi, hasen hadis gibi hadis-i şeriftir. Zayıf olmasının sebebi, sahih veya hasen hadisin taşıdığı şartların birini veya birkaçını taşımamasıdır. Ya hadisin senedinde bir kopukluk vardır ya da ravinin adalet ve zapt gibi hâllerinde bir kusur vardır. Bu sebeple hadis sahih derecesine çıkamamıştır. Ancak bu hâller onu hadis-i şerif olmaktan çıkarmaz. Sadece sıhhat derecesini düşürür. Hatta bazen bir zayıf hadisin metni sahih bir hadisle birebir aynıdır. Diğer hadisin senedi sağlam olduğundan o hadise sahih denilmiş, bu hadisin senedi sağlam olmadığından bu hadise zayıf denilmiş; mana aynı iken, senedin farklı olması sebebiyle biri sahih, diğeri zayıf kabul edilmiş.

Hadis imamları zayıf hadisi bir çok kısımlara bölmüşler. Kimisi 42 kısma ayırmış. Kimisi 49 kısma, kimisi 63, kimisi de 81 kısma ayırmış. Hatta bir kısım âlimler zayıf hadisi 129 kısma ayırmış ve her bir kısmın da tarifini yapmış. Dolayısıyla bir hadise sadece zayıf demek de yeterli değildir. Zayıf içinde de onlarca kısım var. Bizler daha bu kısımları anlamaktan âciz iken, nasıl oluyor da bir hadise zayıf deyip onu uydurma söz gibi kabul ediyoruz? Bu nasıl bir cesarettir, anlamakta zorlanıyorum!

Bu konuda söylenecek daha çok söz var. Dersi uzatmamak için biz bu kadarla yetinelim.

Yazar: Sinan Yılmaz

Paylaş:
Bu Makaleyi Değerlendirin