a
Ana SayfaHadis Savunması38. Buhâri’de geçen senetsiz hadislerin durumu

38. Buhâri’de geçen senetsiz hadislerin durumu

Bu dersimizde Buhâri’de geçen muallak hadislerin sebebini izah edeceğiz.

Muallak hadis: Hadisin senedinin baş tarafından bir veya bir kaç ravinin düşmüş olduğu hadistir. Hadisi bu şekilde rivayet etmeye de ta’lik denir.

Mesela İmam Buhâri herhangi bir hadisi, “Resulullah (a.s.m.) buyurdu ki…” veya “İbni Mesud’un rivayetine göre, Resulullah (a.s.m.) şöyle buyurmuştur…” diyerek kaydetmişse, buna muallak hadis denir. Görüldüğü gibi, burada hadisin senedindeki raviler yoktur.

— Peki, Buhâri ve Müslim’de muallak hadis var mıdır?

Evet, vardır. Müslim’de 14 tane, Buhâri’de 1341 tane muallak hadis vardır. Bu durumda şöyle bir sual akla gelmektedir:

— Bu kadar muallak hadise rağmen Buhâri’ye nasıl “sahih” denilmektedir? Ve İmam Buhâri bu muallak hadisleri kitabına niçin almıştır?

Şimdi, bu sorunun cevabını verelim:

Buhâri’nin muallak hadisleri iki gruptur. Birinci gruba Buhâri’de senedi geçen muallak hadisler girer. Yani İmam Buhâri bir hadisi konu başlığına göre başka bölümlerde tekrar ederken kitabın hacmini kabartmamak için senetleri atmıştır. Bu durumda, bu hadisler muallak hadis değildir. Senetleri önceki bölümde yazıldığından dolayı senedi tekrar yazılmamış hadislerdir.

İkinci grup muallak hadislere gelince, bunların Buhâri’de senedi hiçbir surette geçmez. İmam Buhâri bu hadisleri kasten senetsiz bırakmıştır. Senetlerini atışının sebebi hadislerdeki zaafa dikkat çekmek içindir. Yani bu hadisler, kendisinin bir hadise “sahih” demek için aradığı şartları tam taşımayan hadislerdir. Mesela ravi hadis aldığı hocasıyla uzun bir zaman yaşamamıştır. Veya hıfzı sebebiyle tenkide maruz kalmıştır. Ya da başka bir sebepten dolayı hadis İmam Buhâri’nin sahihlik şartını taşımamaktadır.

İşte İmam Buhâri o hadisin kendisine göre sahih olmadığını belirtmek için hadisin senedini atmıştır. İmam Buhâri’nin sahihlik şartlarını 24 ve 25. derslerde izah ettiğimizden dolayı bu bahse burada girmiyoruz. Dileyenler bu dersleri seyredebilirler.

Demek, ikinci gruba giren muallak hadisler, İmam Buhari’ye göre sahihlik şartlarını taşımayan hadislerdir. Bu ikinci gruba giren muallaklar da iki kısımdır:

Bir kısmının sıhhati hususunda kanaati daha kuvvetlidir. Diğer kısmının sıhhati hususunda ise o kadar kesin kanaat sahibi değildir. Bir başka ifadeyle: Birinci kısma girenler, taşıdıkları şartlar açısından daha sıhhatli; ikinci kısma girenler, taşıdıkları şartlar açısından sıhhatçe daha düşük hadislerdir.

— Peki, muallak bir hadisin hangi kısma girdiğini nereden bileceğiz?

Bunu bilmemiz için İmam Buhâri bir ipucu bırakmıştır. Şöyle ki: Birinci kısma girenleri -yani sıhhati hususunda kuvvetli kanaati olanları- cezm sigasıyla sunmuştur. Hadisi  قال رسول اللَّه  “Resulullah (a.s.m.) şöyle dedi…”,  فعل رسول اللَّه  “Resulullah (a.s.m.) şöyle yaptı…”,  روى عبد الله ابن مسعود  “Abdullah İbni Mesud rivayet etti ki…” gibi kesinlik ifade eden tabirlerle hadisi sunar. Bu tabirlere cezm sigası denir.

İkinci kısım muallak hadisleri -yani dış şartları açısından sıhhati hususunda çok emin olmadığı hadisleri- tamrîz sigasıyla sunar.  Bu sigada kesinlik yoktur. Mesela  يُذكر عن رسول اللَّه  “Resulullah (a.s.m)’dan zikredildi ki…”,  رُوى عن رسول اللَّه  “Resulullah (a.s.m.)’dan rivayet edildi ki…” gibi ifadeler kullanılır. Bu tabirlerle rivayet edilen muallak hadisler sıhhatçe daha aşağı bir mertebededirler.

Bu makamda şöyle bir soru akla gelebilir:

— İki yüz bin sahih hadisi ezbere bilen İmam Buhâri niçin zayıf kabul ettiği bu muallak hadislere sahihinde yer vermiştir? Bunlar yerine sahih kabul ettiği hadisleri koysaydı olmaz mıydı?

Bu soruya iki cihetten cevap verilmiştir:

1. İmam Buhâri kitabını tanzim ederken fıkhi bir endişe taşımıştır. Bab başlıklarında fıkıh âlimleri arasında kabul görmüş fıkhi hükümleri beyan etmiş, sonra bunların ayet ve sahih hadisten dayanağını göstermek istemiştir. Bir babla ilgili kendi şartlarına uyan sahih hadis bulamadıysa, şartlarına uymayan hadislerden delil göstermek maksadıyla almıştır.

2. İmam Buhâri muallak hadislerin hakikatte zayıf olduğunu söylemiyor. Kendi belirlediği şartlara göre zayıf olduğunu söylüyor. Muallak hadisler onun nazarında fıkhen sahihtir. Nitekim fakihler onlarla amel etmiştir. Sadece kendisinin koyduğu şartlar açısından zayıf olduğunu belirtmek için senedini terk etmiştir.

Hem şunu da bilelim ki: İmam Buhâri’nin sahih kabul etmediği bir hadisi İmam Müslim sahih kabul edebilir. Yine İmam Müslim’in sahih kabul etmediği bir hadisi İmam Tirmizî, Ebû Dâvud, İbni Mâce ve diğerleri sahih kabul edebilir. Bunun sebebini 25. derste izah etmiştik. Dileyenler o dersi seyredebilirler.

Herhâlde bu dersle, Buhâri’de geçen senetsiz hadislerin sebebini anlamış ve hadis düşmanlarının saldırılarının ne kadar yersiz olduğuna bir daha ikna olmuşuzdur.

Yazar: Sinan Yılmaz

Paylaş:
Bu Makaleyi Değerlendirin