34. Hadis rivayetindeki adap

Hadis Savunması isimli eserimizin Otuz Dördüncü Dersindeyiz. Son 10 derstir, hadis usulüne ait bilgiler veriyoruz. Bu bilgileri vermekteki amacımız, hadislerin ne kadar güvenilir olduğunu ispat içindir. Bu dersimizin konusu, “Hadis Rivayetinde Adap”

Bu dersi dinlediğimizde, hadislerin ne kadar sağlam bir şekilde bizlere ulaştığına, bir daha şahit olacağız.

Hadis rivayetinde bir kısım esaslar vardır ki, bunlara “adap” denir. Bu adaplar, rivayetin doğru olmasını sağlamak içindir. Adaplardan bir kısmı şöyledir:

Birinci Adap: Ravi icazet sahibi olmalıdır. Bir ravi, şeyhinden almış olduğu hadisleri rivayet edebilmek için şeyhinin iznine muhtaçtır. Hadis ilminde şeyh, ravinin kendisinden hadis aldığı hocasıdır. Şeyh tabirini, tarikatta şeyh ile karıştırmayalım. Eğer şeyhinin izni yoksa, ravi hadis rivayet edemez. Bu icazet, şeyhten öğrenilmiş olan hadislerin tekrar şeyhe arz edilerek, aslına uygun olup olmadığının kontrol edilmesinden sonra, şeyh tarafından verilir.

İkinci Adap: Ravi hadisi kendi yazdığı nüshadan nakletmelidir. Kendi nüshasını bırakıp şeyhinin aslından veya şeyhinden yazılmış başka bir nüshadan rivayet etmek isterse, bu caiz değildir. Çünkü bu durumlarda, bu nüshalarda, işitmediği bazı hadisler bulunabilir ki, işitmediği halde bunları şeyhine nispet ederek rivayet etmiş olur, bu da caiz olmaz.

Üçüncü Adap: Ravinin hadisi ezberlemiş olması gerekir. Zira haberi olmadan kitabına hile karıştırılabilir, bir şeyler sokulabilir. İmam Azam ve İmam Malik’e göre, ravinin ezberden rivayet etmediği bir hadisle bir hükme delil getirilmez.

İmam Malik Hazretlerine: “Güvenilir olduğu halde hadisini ezberlememiş kimseden hadis alınır mı?” diye sorulunca, İmam Malik: “Hayır!” cevabını vermiş. Bu sefer, “Bu hadisleri dinlemiştim,” diyerek bir kitap gösterse?” diye sorulmuş; İmam Malik şöyle demiş:

“Böylesinden de alınmaz. Gece kendisinden habersizce kitabına bazı şeyler ilave edilmesinden korkarım.”

Dördüncü Adap: Bir kimse, kendi işitmiş olduğu hadisleri yazdığı bir kitapta, yazdığını hatırlayamadığı bir hadise rastlarsa, bunu rivayet etmeli mi etmemeli mi, diye bir mesele ortaya çıkmıştır. Çünkü hadis, başkalarınca kitaba sokuşturulmuş olabilir. İmam-ı Azam Hazretlerine göre, onu hatırlamadıkça rivayet etmesi caiz değildir. Şafiî âlimlerinden bazıları da bu görüştedir. Bazı alimlere göreyse caizdir. İbni Salah bu cevazı şu şarta bağlar:

“Kitabın sahibi, kitabının sıhhatine kendisi inanmalıdır, şüpheye düşerse caiz olmaz.”

Beşinci Adap: Alimlerin hadise duyduğu saygıyı ve titizliği gösteren bir husus da hadis-i şerifi aynı kelimelerle rivayet etmeye çalışmalarıdır. Hadisi, Peygamberimiz (asm)’in ağzından çıktığı şekilde rivayet etmenin ehemmiyetinde, bütün alimler müttefiktir. Bile bile hadiste değişiklik yapmak, kelimeleri çoğaltıp eksiltmek ve emsaliyle değiştirmek caiz değildir.

Umumi prensip bu olmakla birlikte, mananın aynen korunması şartıyla, hadisin değişik kelimelerle rivayet edilebileceğini söyleyenler de olmuştur. Bu çeşit rivayete, “Rivayet-i bi-l mana” denir. Rivayet-i bi-l manayı kabul edenler de çok sıkı kayıtlar ve şartlarla bunu caiz görürler.

Hadis rivayetinde daha başka edepler de var. Biz bu kadarıyla yetinelim. Bunlarla şunu göstermek istiyoruz:

Hadis rivayet etmek, öyle kolay bir iş değil. Birçok şartlara bağlanmış ve birçok süzgeçten geçmiş.

– Şeyhinden icazeti olmayan rivayet edemiyor.
– Başkasının nüshasından rivayet edemiyor.
– Ezberlemediği hadisi rivayet edemiyor.
– Kitabına yazdığı, ancak yazdığını hatırlayamadığı bir hadisi rivayet edemiyor.
– Rivayeti, Peygamberimiz (asm)’ın ağzından çıktığı şekliyle yapmaya çalışıyor.

Bazı kelimelerin değiştirilmesi birçok şarta bağlanmış. Ve daha bunlar gibi birçok edep var. İşte hadisler bizlere, böyle sağlam kurallar işletilerek gelmiş. Bu şekilde bizlere ulaşan hadislerden şüphe etmek, ehli ilmin ve aklın işi değildir.

Dersimizi burada noktalayalım. Bir sonraki derste görüşünceye kadar Allah’a emanet olun.

(92 kez ziyaret edildi, Bugün 1 ziyaret)

İlgili Videolar

Playlists Have This Video

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir